Anh Nguyễn Đức Thuận
Nha đam (lô hội) là loại cây mọng nước có phần gel trong suốt, giàu vitamin và khoáng chất, thường dùng trong ăn uống, làm đẹp cũng như chăm sóc sức khỏe. Gel nha đam giúp thanh nhiệt, hỗ trợ tiêu hóa, dưỡng ẩm và làm dịu da. Tuy nhiên, trẻ em, mẹ bầu hoặc phụ nữ đang cho con bú nên hỏi ý kiến chuyên gia trước khi dùng.
1. Nha đam là gì? Cây nha đam có tác dụng gì?
Cây nha đam, còn gọi là lô hội, là loài cây mọng nước quen thuộc với nhiều ứng dụng trong đời sống. Phần gel bên trong lá nha đam chứa nhiều vitamin như C, A, E cùng các khoáng chất như canxi, magie nên thường được sử dụng trong chăm sóc da, hỗ trợ phục hồi và cải thiện tình trạng mụn. Bên cạnh đó, trung bình 100g nha đam chỉ cung cấp khoảng 21 kcal nên loại cây này còn được ứng dụng trong quá trình chăm sóc sức khỏe và vóc dáng.
Phần nhựa (mủ) nha đam nằm dưới lớp vỏ lá có tác dụng nhuận tràng, hỗ trợ tiêu hóa và giảm táo bón. Thành phần này cũng được ứng dụng trong một số bài thuốc cổ truyền để hỗ trợ điều trị các vấn đề về da và tăng cường sức đề kháng. Tuy nhiên, người tiêu dùng cần sử dụng đúng cách để tránh gây kích ứng hoặc rối loạn tiêu hóa.
2. Thành phần dinh dưỡng của nha đam (theo USDA)
2.1. Bảng dinh dưỡng 100g nha đam
Theo Bộ Nông nghiệp Hoa Kỳ (USDA), 100g lô hội tươi chứa các thành phần dưới đây:
Năng lượng: 15 kcal
Nước: ~96%
Carbohydrate: 3,75g
Chất xơ: 0,5g
Chất đạm: 0,36g
Chất béo: 0,15g
Vitamin C: 9,1mg
Vitamin A: 5 IU
Vitamin B1, B2, B3: hàm lượng nhỏ
Canxi: 8mg
Sắt: 0,15mg
Kali: 47mg
Magie: 3mg
2.2. Gel nha đam chứa những hoạt chất nào?
Trong gel nha đam có hơn 75 hoạt chất sinh học, nổi bật như:
Aloin, aloesin: Kháng viêm, hỗ trợ làm sáng da.
Acemannan: Tăng cường miễn dịch, hỗ trợ tiêu hóa.
Saponin: Kháng khuẩn, chống nấm.
Anthraquinone: Giảm đau nhẹ.
Vitamin A, C, E: Chống oxy hóa mạnh.
Amino acid và enzyme tự nhiên: Tăng cường chuyển hóa.
Sở hữu đặc tính ít calo, giàu nước và vi chất, lô hội phù hợp để chế biến thức uống, đồ ăn tráng miệng cùng sản phẩm làm đẹp.
3. Nha đam có tác dụng gì đối với sức khỏe?
3.1 Thanh nhiệt và giải độc
Loại thảo mộc này có tính mát, giúp làm dịu cơ thể và hỗ trợ đào thải độc tố qua tuyến mồ hôi cũng như hệ bài tiết. Lô hội còn chứa nhiều nước, chất chống oxy hóa giúp giảm nóng trong, hạn chế tình trạng mụn do nhiệt. Các món như nha đam tươi, nha đam mật ong hay nha đam hạt chia đều được ưa chuộng vì mang lại cảm giác sảng khoái, giải nhiệt hiệu quả.
3.2 Tăng sức đề kháng
Loại cây này giàu vitamin A, C, E cùng khoáng chất như kẽm, đồng, magie - những thành phần hỗ trợ củng cố hệ miễn dịch. Các chất chống oxy hóa trong lô hội cũng giúp cơ thể chống lại các gốc tự do, giảm nguy cơ mắc bệnh trong những khoảng thời gian giao mùa.
3.3 Ổn định đường huyết
Một số hợp chất trong lô hội có thể hỗ trợ giảm đường huyết khi dùng đúng cách. Nha đam giúp cải thiện độ nhạy insulin, phù hợp cho người cần kiểm soát đường huyết ở mức ổn định. Tuy nhiên, người bệnh tiểu đường nên tham khảo ý kiến chuyên gia trước khi sử dụng.
3.4 Hỗ trợ giảm cân
Lô hội chứa lượng calo khá thấp nhưng giàu nước và chất xơ nên ăn uống nha đam sẽ mang lại cảm giác no lâu. Ngoài ra, loại thảo mộc này còn hỗ trợ chuyển hóa năng lượng, thúc đẩy hệ tiêu hóa hoạt động hiệu quả. Kết hợp lô hội vào chế độ ăn lành mạnh giúp bạn giảm cân mà không mệt mỏi.
3.5 Giảm stress và cải thiện giấc ngủ
Nha đam chứa nhiều enzyme và khoáng chất giúp thư giãn cơ thể. Uống nước ép nha đam thường xuyên sẽ giúp bù nước cho cơ thể và ổn định hệ tiêu hóa, nhờ đó, giấc ngủ cũng được cải thiện. Song song, mùi hương thanh mát của tinh dầu nha đam cũng góp phần giảm căng thẳng, giúp bạn dễ đi vào giấc ngủ hơn.
3.6 Tốt cho răng miệng
Nước ép nha đam có đặc tính kháng khuẩn, hỗ trợ giảm mảng bám, hôi miệng và giảm viêm nướu. Nhiều sản phẩm chăm sóc răng miệng hiện nay đã bổ sung chiết xuất lô hội để tăng khả năng bảo vệ khoang miệng.
3.7 Tốt cho tiêu hóa
Chất xơ hòa tan và enzyme trong lô hội hỗ trợ nhu động ruột, giúp quá trình tiêu hóa diễn ra dễ dàng hơn. Nếu bạn dùng lô hội đúng cách có thể giảm táo bón, hỗ trợ cân bằng hệ vi sinh đường ruột. Bạn cũng có thể mua và sử dụng thành phẩm nha đam như nước ép nha đam, nha đam aseptic, thạch rau câu nha đam,... để cải thiện tiêu hóa.
3.8 Giảm đau dạ dày, hỗ trợ cải thiện tình trạng loét dạ dày
Một số nghiên cứu cho thấy nha đam có khả năng làm dịu niêm mạc dạ dày, giúp cải thiện các triệu chứng như ợ nóng, đau âm ỉ hoặc đầy hơi. Bên cạnh đó, nhờ đặc tính chống viêm, lô hội cũng giúp giảm kích ứng và bảo vệ lớp niêm mạc nên có thể hỗ trợ người gặp vấn đề dạ dày nhẹ. Tuy nhiên, bệnh nhân cần tham khảo bác sĩ trước khi sử dụng.
3.9 Dưỡng ẩm da
Gel lô hội hoạt động như một lớp màng giữ ẩm tự nhiên, phù hợp cho mọi loại da, đặc biệt là da khô hoặc mất nước. Các phân tử trong gel dễ dàng thẩm thấu vào biểu bì, bổ sung độ ẩm mà không gây bết dính. Đây cũng là lý do lô hội có mặt trong nhiều sản phẩm chăm sóc da và mặt nạ dưỡng ẩm.
3.10 Giảm viêm và làm dịu da
Lô hội chứa axit salicylic tự nhiên và các hoạt chất kháng viêm giúp giảm sưng đỏ, làm dịu kích ứng, cháy nắng hoặc mẩn ngứa. Khi thoa trực tiếp lên da, gel nha đam giảm cảm giác rát, phục hồi vùng da bị tổn thương nhẹ. Với đặc tính dịu nhẹ, lô hội phù hợp cả với người có làn da nhạy cảm.
3.11 Làm dịu vết bỏng nhẹ
Sở hữu khả năng cấp ẩm và làm mát, nha đam giúp làm dịu những vết bỏng nhẹ do nấu ăn hoặc ánh nắng. Gel lô hội thúc đẩy tái tạo da và hạn chế để lại thâm đỏ. Đây là cách sơ cứu đơn giản, an toàn mà nhiều gia đình áp dụng.
3.12 Tốt cho tóc và da đầu
Gel nha đam cung cấp độ ẩm và dưỡng chất giúp mái tóc mềm mượt, giảm gãy rụng. Đặc tính kháng khuẩn tự nhiên trong lô hội còn hỗ trợ xử lý gàu, giảm ngứa da đầu và cân bằng dầu.
4. Tác dụng phụ của nha đam và những đối tượng cần thận trọng khi sử dụng
Nha đam sở hữu nhiều đặc tính tốt cho cơ thể nhưng vẫn có nhiều yếu tố người tiêu dùng cần lưu ý. Dưới đây là những lưu ý quan trọng về cách sử dụng lô hội an toàn mà bạn cần nắm rõ.
4.1 Tác dụng phụ thường gặp
Dù là nguyên liệu thiên nhiên, nha đam vẫn có thể gây ra nhiều tác dụng phụ nếu bạn dùng sai cách hoặc dùng quá liều, chẳng hạn như:
Rối loạn tiêu hoá: Trong phần nhựa (latex) chứa anthraquinone - chất nhuận tràng mạnh nên bạn sẽ bị đau bụng, tiêu chảy, mất nước nếu dùng nhiều.
Kích ứng ruột: Dùng lô hội không đúng cách sẽ khiến bệnh tình của bạn nặng hơn, đặc biệt là những người bị viêm đại tràng, Crohn, tắc ruột, đau dạ dày.
Hạ đường huyết đột ngột: Gel nha đam có khả năng làm giảm đường huyết, nếu dùng tùy tiện có thể gây chóng mặt, lú lẫn, mệt lả.
Dị ứng: Một số người có mẫn cảm sẽ bị nổi mề đay, ngứa, phát ban, khó thở sau khi ăn hoặc bôi lô hội.
Ảnh hưởng tim mạch và chức năng thận: Nha đam có thể làm mất kali, gây rối loạn nhịp tim, ảnh hưởng đến thận nếu sử dụng quá mức hoặc dùng lâu dài.
4.2 Ai không nên dùng nha đam?
Dựa trên các cảnh báo từ nhiều nghiên cứu, những người sau đây tuyệt đối nên hạn chế hoặc tránh dùng nha đam:
Người bị tiểu đường: Gel lô hội có thể gây rối loạn nhịp tim và giảm/mất kiểm soát đường huyết. Từ đó, tăng nguy cơ biến chứng (hôn mê, lú lẫn…).
Người mắc bệnh tim hoặc đang dùng thuốc điều trị: Khi dùng cùng một số loại thuốc điều trị tim mạch hoặc thuốc lợi tiểu, nha đam còn có thể làm giảm kali trong cơ thể.
Người bị bệnh trĩ: Nếu người mắc bệnh trĩ ăn phải nha đam chưa lọc sạch nhựa vàng sẽ khiến ruột co bóp mạnh và tình trạng trĩ trở nên nghiêm trọng hơn.
Người mắc bệnh thận: Nhựa nha đam có nguy cơ tích tụ và gây ảnh hưởng đến chức năng thận, dễ dẫn đến suy thận.
Người chuẩn bị phẫu thuật hoặc mới phẫu thuật: Nha đam có thể làm giảm đường huyết và ảnh hưởng đến sự ổn định của huyết áp. Vì vậy, những người chuẩn bị phẫu thuật nên ngừng sử dụng nha đam ít nhất 2 tuần trước khi mổ. Ngoài ra, người bị huyết áp thấp cũng nên thận trọng vì nha đam có thể khiến huyết áp giảm thêm.
Người cao tuổi, người có tiêu hoá yếu: Nhựa nha đam chứa các hợp chất như aloin và anthraquinone có tác dụng nhuận tràng mạnh. Nếu sử dụng nhiều có thể gây co thắt ruột, đau bụng, tiêu chảy hoặc đầy hơi. Những người mắc các bệnh đường ruột như viêm loét đại tràng, bệnh Crohn hoặc tắc ruột nên tránh sử dụng nha đam.
Người dễ bị dị ứng: Bôi/ăn/uống lô hội có thể bị phát ban, ngứa, mề đay, khó thở, đau ngực hoặc cổ họng.
Người bị viêm gan: Một số báo cáo cho thấy việc sử dụng nha đam liều cao trong thời gian dài có thể liên quan đến nguy cơ viêm gan. Các hợp chất sinh học như C-glycosides, anthraquinon, anthone, lectins, polymannans và acetylated mannans trong nha đam có thể ảnh hưởng đến quá trình giải độc của gan và gây tổn thương gan trong một số trường hợp.
Phụ nữ mang thai và cho con bú: Mẹ bầu ăn nha đam có thể gây co bóp tử cung và làm tăng nguy cơ sảy thai. Ngoài ra, lô hội còn ảnh hưởng đến chất lượng sữa mẹ, khiến trẻ bị tiêu chảy.
4.3 Liều lượng bao nhiêu là đủ?
Nha đam tuy tốt nhưng chỉ nên dùng một lượng vừa phải, cụ thể:
Gel nha đam tươi: 10 - 20g/ngày
Nước ép nha đam: 30 - 50ml/ngày, không uống quá thường xuyên.
Sản phẩm chế biến: Dùng theo hướng dẫn của nhà sản xuất, không tự ý tăng liều.
Nếu có bệnh nền hoặc đang dùng thuốc điều trị, bạn nên hỏi ý kiến bác sĩ trước khi dùng lô hội để tránh ảnh hưởng sức khoẻ.
5. Cách làm sạch nha đam tươi để không bị đắng
5.1 Cách loại bỏ lớp vàng (aloin) đúng kỹ thuật
Aloin - lớp gel vàng nằm ngay dưới vỏ lá, chính là nguyên nhân khiến nha đam bị đắng, chua và kích ứng da. Để loại bỏ triệt để phần này, bạn phải biết cách làm nha đam hết nhớt theo những bước bên dưới:
Rửa sạch lá lô hội, dùng dao cắt bỏ phần riềm gai hai bên mép lá.
Rạch một đường nhỏ dọc hai bên mép lá để tách lớp vỏ ngoài. Lúc này, bạn sẽ thấy một lớp gel vàng nhạt chảy ra.
Xả nha đam dưới vòi nước để phần aloin tự trôi đến khi lớp gel trong hoàn toàn trong suốt và không còn ánh vàng.
Thái chúng thành hạt lựu hoặc bất kỳ hình dạng nào bạn muốn.
Lưu ý: Không nên ngâm trực tiếp gel vàng với nước muối hay chanh vì aloin cần được xả trôi toàn bộ, tránh tình trạng nhựa bám vào thịt lô hội.
5.2 Hướng dẫn 3 bước khử nhớt nha đam
Sau khi đã lọc bỏ lớp nhựa vàng (aloin), bạn thực hiện theo 3 bước bên dưới để nha đam trắng trong, giòn và hết hăng:
Bước 1: Ngâm muối + chanh
Pha nước muối loãng (chỉ một nhúm nhỏ) rồi vắt vài giọt chanh vào.
Cho nha đam đã cắt hạt lựu vào ngâm tầm 15 - 20 phút.
Lưu ý: Không cho quá nhiều muối hoặc chanh vì sẽ làm nha đam bị mặn hoặc chua.
Bước 2: Rửa sạch nha đam nhiều lần
Vớt lô hội ra, rửa lại nhiều lần với nước sạch.
Vừa rửa vừa xóc nhẹ để lớp nhớt còn sót lại được rửa trôi hoàn toàn.
Bước 3: Trần nhanh qua nước nóng, rồi ngâm lạnh
Nấu một nồi nước sôi (dùng nước sạch)
Trần nhanh lô hội trong vòng 1 - 2 phút để các miếng nha đam săn lại.
Vớt ra rồi ngâm ngay vào thau nước đá để nha đam được giòn và trong hơn.
Sau khi sơ chế, bạn có thể dùng nha đam để nấu nha đam đường phèn, ngâm mật ong hoặc làm sữa chua nha đam… Nếu bạn không có thời gian hoặc không tự tin vào tay nghề của mình thì có thể mua nha đam cắt hạt hoặc nha đam đóng gói retail đã qua sơ chế.
5.3 Những lỗi khiến nha đam bị đắng
Dù bạn đã ngâm và rửa kỹ nhưng lô hội vẫn bị đắng thường do:
Không rửa trôi hết lớp aloin vàng: Chỉ cần sót lại một chút aloin thì thịt nha đam cũng sẽ bị đắng, hăng và chua.
Ngâm không đúng kỹ thuật: Lô hội sẽ bị mặn, chua và nhũn nếu bạn ngâm muối quá lâu.
Bỏ qua bước trần nước nóng: Nha đam dễ nhớt, mềm và có vị hơi gắt.
Mua nha đam kém chất lượng: Loại có lá quá to, màu xanh tím hoặc lá đã để lâu thường kém dinh dưỡng, dễ bị đắng hơn loại lá nhỏ và xanh tự nhiên.
6. Xanh, sạch và an toàn cùng Nha đam nguyên liệu từ GC Food
Công ty Cổ phần Thực phẩm G.C (GC Food) tự hào là đơn vị tiên phong hàng đầu trong lĩnh vực chế biến nha đam tại Việt Nam. Nhờ sở hữu hệ thống nhà máy hiện đại, quy trình khép kín nghiêm ngặt và vùng nguyên liệu đạt chuẩn quốc tế, GC Food cung cấp nguồn nguyên liệu nha đam chất lượng cao cho nhiều ngành như thực phẩm, đồ uống cũng như hóa mỹ phẩm. Sau khi tuyển chọn kỹ lưỡng các lá nha đam tươi, quy trình sản xuất hiện đại tại nhà máy GC Food giúp giữ trọn vẹn dưỡng chất, đảm bảo đáp ứng các tiêu chuẩn an toàn thực phẩm khắt khe.
Theo ông Nguyễn Đức Thuận, Giám đốc Công ty Cổ phần Thực phẩm Cánh Đồng Việt (VietFarm) - Đơn vị thành viên GC Food Group, doanh nghiệp chú trọng khâu chế biến, đồng thời cũng đầu tư mạnh mẽ vào nghiên cứu và phát triển, phối hợp với nhiều viện, trung tâm kiểm nghiệm uy tín để liên tục cải tiến sản phẩm.
Ngoài ra. sở hữu phòng thí nghiệm đạt chuẩn ISO/IEC 17025:2005 cùng các tiêu chuẩn hệ thống quản lý tiên tiến về môi trường và năng lượng đã khẳng định cam kết của GC Food trong việc mang đến những sản phẩm an toàn, chất lượng. Hãy truy cập website chính thức để tìm hiểu thêm về chúng tôi.
7. FAQs - Câu hỏi thường gặp về nha đam
7.1 Ăn nha đam sống có tốt không?
Bạn có thể ăn nha đam sống nhưng phải sơ chế kỹ: bỏ vỏ, rửa sạch nhựa, ngâm muối loãng để loại bỏ lớp nhựa vàng gây kích ứng. Đặc biệt, nếu bạn có bệnh tiêu hoá hoặc cơ địa nhạy cảm thì tuyệt đối không nên ăn sống.
7.2 Nha đam để tủ lạnh được bao lâu?
Cách bảo quản nha đam đã sơ chế thường là bỏ vào trong ngăn mát tủ lạnh khoảng 2 - 3 tháng nếu được đựng trong hộp kín hoặc túi bảo quản thực phẩm. Trước khi sử dụng, nên kiểm tra nếu thấy nha đam có mùi lạ, đổi màu hoặc bị nhớt thì không nên tiếp tục dùng.
7.3 Ăn nha đam mỗi ngày có tốt không?
Mặc dù lô hội hỗ trợ tiêu hoá, đẹp da nhưng việc dùng nha đam hằng ngày dễ gây tiêu chảy, mất nước hoặc rối loạn điện giải. Tốt nhất chỉ dùng 2 - 3 lần/tuần, đúng liều lượng.
7.4 Trẻ em có dùng được nha đam không?
Hệ tiêu hoá của trẻ còn yếu, chất anthraquinone trong nha đam dễ gây tiêu chảy và đau bụng. Vì vậy, không khuyến khích dùng nha đam cho trẻ và phụ huynh nên tham khảo ý kiến bác sĩ nhi trước khi áp dụng.
7.5 Phụ nữ mang thai có dùng được nha đam không?
Đối với phụ nữ mang thai hay đang cho con bú thì không nên dùng nha đam vì sẽ ảnh hưởng đến cả mẹ và bé. Nha đam có thể gây co thắt tử cung dẫn đến sảy thai, có nguy cơ sinh non và nhiều ảnh hưởng không tốt đến thai nhi.
7.6 Dùng nha đam để giảm cân có hiệu quả không?
Có hỗ trợ nhưng không phải phương pháp chính mà cần kết hợp nhiều phương pháp khác. Lô hội giúp nhuận tràng và tiêu hoá tốt hơn, nhưng dùng quá mức để giảm cân dễ gây mất nước cũng như rối loạn điện giải.
7.7 Nha đam có gây tiêu chảy không?
Nha đam có thể gây tiêu chảy nếu sử dụng quá nhiều, đặc biệt là phần nhựa của lá vì chứa các hợp chất có tác dụng nhuận tràng. Để giảm nguy cơ này, nha đam cần được sơ chế kỹ và sử dụng với lượng vừa phải.
Kết lại, lô hội là một nguyên liệu quen thuộc với vô vàn lợi ích đối với sức khỏe và sắc đẹp nếu được sử dụng đúng cách. Từ những món thanh mát như nha đam đường phèn, sữa chua nha đam cho đến gel dưỡng da, loại cây này thực sự xứng đáng có mặt trong gian bếp mọi nhà.
Bài viết được biên soạn bởi GC Food Team - Chuyên gia nguyên liệu tự nhiên.
